คุณหรือเปล่า? กู้มาหมุน ยืมเงินอนาคตมาใช้ "คนไทยติดกับดักหนี้” เปิดปมอันตราย สัญญาณอันตรายเศรษฐกิจไทย

หนี้ไม่สร้างรายได้ ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่ในระบบเศรษฐกิจ

เมื่อพิจารณาโครงสร้างสินเชื่อ จะเห็นภาพที่ชัดขึ้น สินเชื่อเพื่อซื้ออสังหาริมทรัพย์ แม้จะเพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่ยังอยู่ในระดับต่ำ ขณะที่สินเชื่อเช่าซื้อรถยนต์และจักรยานยนต์ สินเชื่อเพื่อการศึกษา รวมถึงสินเชื่อเพื่อธุรกิจ กลับหดตัวลงต่อเนื่อง

โดยเฉพาะสินเชื่อเพื่อธุรกิจ ซึ่งเป็นหัวใจของการสร้างรายได้ในระบบเศรษฐกิจ กลับลดลง สะท้อนว่าการลงทุนใหม่ ๆ กำลังชะลอตัว

ในขณะเดียวกัน สถาบันการเงินเริ่มระมัดระวังในการปล่อยสินเชื่อมากขึ้น สินเชื่อจากธนาคารพาณิชย์ บริษัทบัตรเครดิต ลิสซิ่ง และสินเชื่อส่วนบุคคล ซึ่งรวมกันคิดเป็นประมาณครึ่งหนึ่งของหนี้ครัวเรือน ยังคงหดตัว

สิ่งนี้สะท้อนว่า “ระบบการเงินเริ่มระวังความเสี่ยง” แต่ในอีกด้านหนึ่ง ประชาชนยังคงต้องการเงินเพื่อใช้ชีวิต

กู้ยาก แต่หนี้ยังเพิ่ม คนไทยหันไปพึ่งแหล่งเงินอื่น

แม้ธนาคารจะเข้มงวดมากขึ้น แต่หนี้ครัวเรือนยังเพิ่มขึ้น สาเหตุสำคัญคือ คนไทยยังคงมีความจำเป็นต้องใช้เงิน

เมื่อเข้าถึงสินเชื่อในระบบได้ยากขึ้น หลายคนจึงหันไปพึ่งแหล่งเงินอื่น เช่น สถาบันการเงินของรัฐ สหกรณ์ออมทรัพย์ และโรงรับจำนำ ซึ่งยังคงมีการเติบโตของสินเชื่ออย่างต่อเนื่อง

แหล่งเงินเหล่านี้เข้าถึงง่ายกว่า และมีเงื่อนไขยืดหยุ่นมากกว่า โดยมีบทบาทสำคัญในการพยุงสภาพคล่องของประชาชนในช่วงที่รายได้ไม่เพียงพอ

อย่างไรก็ตาม การพึ่งพาเงินกู้ในลักษณะนี้มากเกินไป ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงในระยะยาวเช่นกัน

แรงกดดันรอบด้าน งานหายยาก รายได้ลด ค่าครองชีพพุ่ง

SCB EIC ประเมินว่า ปัญหาหนี้ครัวเรือนไทยมีแนวโน้มเผชิญความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจาก 2 ปัจจัยหลัก

ปัจจัยแรก คือ ตลาดแรงงานที่เปราะบาง เด็กจบใหม่หางานยากขึ้น อัตราการว่างงานมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มอายุ 15-24 ปี ที่การมีงานทำลดลงต่อเนื่องเป็นปีที่ 2

นอกจากนี้ การจ้างงานในภาคอุตสาหกรรมยังหดตัวเป็นครั้งแรกในรอบ 4 ปี นับตั้งแต่ช่วง COVID-19 ขณะที่แรงงานภาคเกษตรจำนวนหนึ่งย้ายเข้าสู่ภาคบริการ แม้รายได้สูงขึ้น แต่หลายงานยังเป็นงานรายได้ต่ำ ส่งผลให้รายได้เฉลี่ยโดยรวมลดลง

น้ำมันราคาพุ่ง ดันเงินเฟ้อ ซ้ำเติมกำลังซื้อคนไทย

อีกหนึ่งแรงกดดันสำคัญ คือ ราคาพลังงานที่เพิ่มขึ้นจากสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง SCB EIC คาดว่า อัตราเงินเฟ้อไทยในปี 2026 จะเร่งขึ้นสู่ระดับ 3.2% จากต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้น ซึ่งจะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อราคาสินค้าและบริการ

ผลกระทบนี้จะกดดัน “รายได้ที่แท้จริง” ของแรงงาน ทำให้กำลังซื้ออ่อนแอลง แม้รายได้จะเริ่มฟื้นตัวกลับมาใกล้ระดับก่อน COVID-19

ในขณะเดียวกัน ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นยังส่งผลต่อภาคธุรกิจ ทำให้ความสามารถในการทำกำไรลดลง และอาจจำกัดการจ้างงานหรือการปรับขึ้นค่าจ้างในอนาคต

โดยกลุ่มแรงงานที่ได้รับผลกระทบมีประมาณ 2.6 ล้านคน หรือคิดเป็น 6.5% ของแรงงานทั้งหมด

ทางออกอยู่ตรงไหน แก้หนี้ต้องตรงจุดและยั่งยืน

ท่ามกลางความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น SCB EIC เสนอแนวทางแก้ไขทั้งระยะสั้นและระยะยาว เริ่มจากในระยะสั้น ภาครัฐควรออกมาตรการช่วยเหลือค่าครองชีพแบบมุ่งเป้า โดยเฉพาะด้านพลังงาน และควรเป็นมาตรการชั่วคราวที่ตรงกลุ่มเป้าหมาย ควบคู่กับการเร่งปรับโครงสร้างหนี้ และลดภาระของกลุ่มเปราะบาง เพื่อเพิ่มสภาพคล่องในช่วงที่รายได้ยังฟื้นไม่เต็มที่

ในระยะยาว การแก้ปัญหาหนี้ครัวเรือนต้องแก้ที่ “ต้นตอ” คือ การเพิ่มรายได้ของประชาชน ผ่านการพัฒนาทักษะแรงงานให้ตรงกับความต้องการของตลาด การสร้างงานที่มีผลิตภาพสูง และการเปิดโอกาสให้เข้าถึงแหล่งรายได้ใหม่

รวมถึงการพัฒนาระบบสวัสดิการให้รองรับสังคมสูงอายุ และส่งเสริมวินัยทางการเงิน เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้กับครัวเรือน

สัญญาณเตือนดังแล้ว ไทยกำลังอยู่ด้วยหนี้มากกว่ารายได้

ทั้งหมดนี้ คือ สัญญาณเตือนที่เริ่มดังขึ้นชัดเจน คนไทยจำนวนไม่น้อยกำลัง “อยู่ได้ด้วยหนี้” มากกว่า “อยู่ได้ด้วยรายได้” และหากสถานการณ์ยังดำเนินต่อไปโดยไม่มีการแก้ไขที่ตรงจุด หนี้ที่มีอยู่วันนี้ อาจกลายเป็นปัญหาใหญ่ของเศรษฐกิจไทยในวันข้างหน้า

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ว่า “หนี้เพิ่มหรือไม่” แต่คือ “เราจะแก้ทันหรือไม่” และ “จะแก้อย่างไรให้ตรงจุด” เพื่อให้ทั้งระบบเศรษฐกิจ และชีวิตของผู้คน เดินต่อไปได้อย่างยั่งยืน