โจรสลัดโซมาเลีย อาละวาดอีก เหตุจากสงครามอิหร่าน?

ใครอยู่เบื้องหลังการปล้นจี้เรือเหล่านี้?

ขณะนี้ยังไม่ชัดเจนว่ากลุ่มใดอยู่เบื้องหลังการโจมตี แต่ในอดีตผู้ก่อเหตุมีทั้งชาวประมงท้องถิ่น และกลุ่มติดอาวุธหลายกลุ่ม รวมถึงกลุ่มที่พบความเชื่อมโยงกับ ISIS หรือกลุ่มรัฐอิสลาม และกลุ่มอัลกออิดะห์ด้วย

นักวิเคราะห์คาดการณ์ว่า การที่กองกำลังลาดตระเวนร่วมนานาชาติ ที่รวมตัวกันเพื่อปราบโจรสลัดได้ถูกเบี่ยงกำลังไปยังทะเลแดงตั้งแต่ปี 2023 เพื่อรับมือการโจมตีของกลุ่มฮูตีในเยเมน บริเวณช่องแคบบับ อัล-มันเด็บ - รวมถึงการที่กองกำลังที่ถูกตั้งขึ้นเพื่อรับมือภัยคุกคามจากโจรสลัด ต้องหันไปให้ความสำคัญกับการคุ้มครองเรือที่พยายามผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ที่ถูกปิดกั้นจากทั้งอิหร่านและสหรัฐฯ

นั่นคือการเปิดช่องว่างให้เกิดเหตุปล้นเรือที่แอฟริกาได้มากขึ้น

ตลอดจนราคาน้ำมันที่สูงขึ้นจากสงครามในอิหร่าน ยิ่งทำให้เรือน้ำมันต้องตกเป็นเป้าหมายที่มีมูลค่าสูงสำหรับโจรสลัดด้วย

ความเป็นมาของ “โจรสลัดโซมาเลีย”

โจรสลัดเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นมาอย่างยาวนาน พร้อม ๆ กับการเริ่มการค้าทางทะเล ทั้งบริเวณช่องแคบมะละกา อ่าวเอเดน และลึกเข้าไปในมหาสมุทรอินเดีย แต่ที่ถูกพูดถึง และชื่อกระฉ่อนโลกมากที่สุด คือ “โจรสลัดโซมาเลีย”

เหตุปล้น-จี้เรือเพิ่มสูงขึ้นอย่างมาก หลังจากที่รัฐบาลโซมาเลียล่มสลาย ในระหว่างเกิดสงครามโซมาเลีย-เอธิโอเปีย (2006-2009) 

สงครามกลางเมืองนั้นเอง ที่ทำให้เกิดสภาวะ “รัฐล้มเหลว” ประชาชนเดือดร้อน ไร้หนทางทำมาหากิน และสุดท้าย จึงเกิดเป็น “อุตสาหกรรมอาชญากรทางทะเล” นอกชายฝั่งโซมาเลียขึ้น

พวกเขารวมตัวกันออกปล้น-จี้เรือต่าง ๆ ที่ผ่านเข้ามาในแถบจะงอยแอฟริกา นอกชายฝั่งโซมาเลีย ซึ่งจำนวนเหตุการณ์เพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ ตั้งแต่ปี 2005 และขึ้นสู่จุดพีคในปี 2011 ที่มีจำนวนเรือถูกปล้นถึง 243 ลำในปีเดียว แต่ก็ลดน้อยลงในปี 2012 ที่มีรายงานเหตุโจมตีเรือเพียง 63 เหตุการณ์ และ hijack 15 เหตุการณ์

ลูกเรือหลายพันคนถูกจับเป็นตัวประกันหรือถูกยิง โดยโจรสลัดเรียกค่าไถ่เป็นเงินหลายล้านดอลลาร์ ธนาคารโลกประเมินว่า ระหว่างปี 2005 ถึง 2012 มีการจ่ายค่าไถ่รวมอยู่ระหว่าง 339 ล้านถึง 413 ล้านดอลลาร์ - ก่อนที่เหตุปล้น-จี้จะน้อยลงเรื่อย ๆ หลังปี 2012 

แต่สาเหตุที่ทำให้จำนวนการปล้นเรือน้อยลง เนื่องจากมีการระดมกำลังร่วมกันนานาชาติ จากกว่า 40 ประเทศ จัดตั้งปฏิบัติการลาดตระเวนในพื้นที่ ประกอบด้วย

• ปฏิบัติการ Ocean Shield ของ NATO

• ปฏิบัติการ Atalanta ของสหภาพยุโรป

• กองกำลังเฉพาะกิจทางทะเลผสม (Combined Maritime Task Force)

• และความร่วมมือจากทางการโซมาเลีย

โจรสลัดโซมาเลีย ไม่เพียงแต่ปล้น “เงิน” จากเจ้าของเรือที่ล่องตามเส้นทางการค้าของโลก แต่ยังกระทบต่อเศรษฐกิจของประเทศในแถบแอฟริกาตะวันออกด้วย ที่มีจำนวนนักท่องเที่ยวลดน้อยลงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากความหวาดหวั่นพรั่นพรึงต่อเหตุเหล่านี้ อีกทั้งการส่งออกผลิตภัณฑ์จากการประมงของประเทศแถบนี้ก็ลดน้อยลงด้วย อันเนื่องจากชาวประมงไม่กล้าออกเรือ 

โมเดลธุรกิจของ “โจรสลัดโซมาเลีย”

อย่างที่ว่าไว้ข้างต้น ว่า ต้นกำเนิดของโจรสลัดในโซมาเลีย เริ่มจากชาวประมงที่สูญเสียแหล่งทำกิน ยังมีเหตุเรือประมงต่างชาติและการทิ้งขยะในทะเลเข้ามารุกรานน่านน้ำ .. แต่เมื่อเวลาผ่านไป กิจกรรมเหล่านี้กลับพัฒนาไปไกลกว่านั้น

โจรสลัดกลายเป็น “โมเดลธุรกิจ” ที่มีโครงสร้างชัดเจน มีนักลงทุน มีผู้วางแผน มีผู้ปฏิบัติ และมีเครือข่ายสนับสนุน “บนฝั่ง” ตั้งแต่ผู้จัดหาอาวุธไปจนถึงผู้เจรจาเรียกค่าไถ่

เงินค่าไถ่จากการจี้เรือ ซึ่งมีมูลค่ารวมหลายร้อยล้านดอลลาร์ กลับไม่ได้กระจุกอยู่แค่ในมือโจรสลัด แต่ไหลเวียนไปในระบบเศรษฐกิจใต้ดิน สร้างอิทธิพล และหล่อเลี้ยงกิจกรรมผิดกฎหมายอื่น ๆ ตั้งแต่การค้า, ค้ามนุษย์ และการสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธต่าง ๆ จนกลายมาเป็น “ระบบอาชญากรรมแบบเครือข่าย” ที่ยากจะถอนรากถอนโคน

ธนาคารโลกได้ตีพิมพ์เอกสาร “The Pirates of Somalia: Ending the Threat, Rebuilding a Nation” โดยว่าถึงบทเรียนสำคัญคือ การแก้ปัญหาโจรสลัดนั้น ไม่สามารถทำได้แค่ด้วย “เรือรบ” เพียงอย่างเดียว 

หากแต่สิ่งที่ต้องทำคือ “การฟื้นฟูรัฐและสถาบัน” ตลอดจนการสร้างทางเลือกทางเศรษฐกิจให้ประชาชน, การตัดเส้นทางการเงินของเครือข่ายอาชญากรรม และการดำเนินคดีกับผู้อยู่เบื้องหลัง ไม่ใช่แค่คนหน้าฉากที่ลงมือ 

ดังนั้น World Bank ย้ำว่า รัฐบาลโซมาเลีย และพันธมิตร จำเป็นจะต้องเข้าใจความเฉพาะตัวของการเมืองท้องถิ่น ต้องสร้างแรงจูงใจทางการเงิน และการบีบบังคับทางกายภาพ เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยต่อการดำเนินกิจกรรม ซึ่งไม่เพียงแต่จะช่วยยุติภัยคุกคามจากโจรสลัดเท่านั้น แต่ยังรวมถึง “การฟื้นฟูรัฐโซมาเลีย” ให้กลับคืนมาอีกด้วย