มาแล้ว ... ภาค 2 ของชุมชน 15 นาทีเดิน (ตอน 1) โดย ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร

เมื่อหลายเดือนก่อน ผมมีโอกาสเล่าเรื่อง “ชุมชน 15 นาทีเดิน” เพื่อสะท้อนภาพโมเดลการพัฒนาชุมชนเมืองของเซี่ยงไฮ้ และดีใจที่เห็นผู้สมัครผู้ว่า กทม. หัวก้าวหน้าหลายคนกรุณานำเอาเรื่องนี้ใส่เป็นนโยบายในการหาเสียงที่ผ่านมา

ผมขอเล่าถึงที่มาที่ไปในอดีตหน่อยว่า แนวคิดในการพัฒนาชุมชนเช่นนี้มีรากเหง้ามาแต่โบราณในชื่อที่แตกต่างกันออกไปในหลายประเทศ อาทิ ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และบางประเทศในยุโรป

อย่างไรก็ดี ในจีน หลายเมืองก็มีการทดลองโมเดลการพัฒนามาระยะเวลาหนึ่ง แต่ที่เป็นรูปธรรมอย่างจริงจังก็หนีไม่พ้นนครเซี่ยงไฮ้ 

รัฐบาลเซี่ยงไฮ้ได้เปิดเผยแนวคิดในชื่อ “ชุมชน 15 นาทีเดิน” ครั้งแรกในปี 2014 และตามแผนแม่บทชุมชนเมืองเซี่ยงไฮ้ (Shanghai Urban Master Plan) และแนวปฏิบัติการวางแผนชุมชนแห่งเซี่ยงไฮ้ (Shanghai Community Planning Guidelines) ในปี 2016 ได้ตั้งเป้าหมายให้คนท้องถิ่นเกือบ 99% ของจำนวนประชากรโดยรวมเข้าถึงชุมชนฯ ภายในปี 2035

เซี่ยงไฮ้เริ่ม “นำร่อง” การดำเนินโครงการนี้เป็นครั้งแรกเมื่อปี 2019 และหลังจากนั้น ก็พยายามพัฒนาโมเดลมาอย่างต่อเนื่อง จนถึงสิ้นปี 2021 เซี่ยงไฮ้ได้จัดตั้งชุมชนฯ จำนวนรวม 15 แห่งกระจายไปยังจุดต่างๆ จากในเมืองกระจายไปสู่ชานเมืองของเซี่ยงไฮ้

และหนึ่งในตัวอย่างของต้นแบบการพัฒนาชุมชนฯ ในพื้นที่ชานเมืองที่ผู้คนกล่าวขวัญถึงใช้ชื่อโครงการว่า “ชุมชนความสุข” (Happy Community) โดยเลือกเอาหมู่บ้านจางเหยี่ยน (Zhangyan) เป็นพื้นที่ทดลองแนวคิดดังกล่าวเมื่อเดือนกรกฎาคม 2021 ครอบคลุมพื้นที่เอนกประสงค์ขนาด 1,500 ตารางเมตรที่พร้อมพรั่งด้วยร้านค้าและศูนย์บริการสาธารณะหลากหลายประเภทในรัศมี 15 นาทีเดินจากที่พักอาศัยของคนในชุมชน

โดยที่หมู่บ้านแห่งนี้ตั้งอยู่ด้านซีกตะวันตกของเมือง เป็นจุดกำเนิดของวัฒนธรรมดั้งเดิมของเซี่ยงไฮ้ และมีประชากรราว 3,000 คน โดยในจำนวนนี้ มากกว่า 1 ใน 3 มีอายุมากกว่า 60 ปี รัฐบาลเซี่ยงไฮ้จึงปรับจูนการดำเนินโครงการนี้ให้สอดคล้องกับพื้นที่ชนบท การกระจายตัวของประชากร สภาพแวดล้อมทางสังคม และโครงสร้างพื้นฐาน สิ่งนี้เป็นประโยชน์อย่างมากสำหรับการนำเอาโมเดลการพัฒนาไปประยุกต์ในเมืองอื่นต่อไป

มาถึงวันนี้ โครงการ “ชุมชน 15 นาทีเดิน” ได้ถูกขยายผลสู่ระลอก 2 แล้ว โดยเพิ่มจำนวนชุมชนฯ ในเซี่ยงไฮ้ และขยายการพัฒนาไปยังเมืองอื่น ผมเลยอยากเชิญชวนท่านผู้อ่านไปติดตามดูการพัฒนากันครับ ...

ล่าสุดเมื่อต้นเดือนกรกฎาคม 2022 รัฐบาลเซี่ยงไฮ้ ซึ่งถูกกำหนดให้เป็นเมืองนำร่องในโครงการนี้ ก็ได้ประกาศ “ต่อยอด” ด้วยแผนการพัฒนา “ชุมชน 15 นาทีเดิน” จำนวน 100 จุดในช่วง 3 ปีข้างหน้า และบ้างก็ปรับชื่อโครงการเป็น “ชุมชนอยู่อาศัยที่สะดวก” (Convenient Living Circles) ก็มี

แต่โครงการยังคงหัวใจของโมเดลการพัฒนาที่มุ่งเน้นการนำเสนอบริการชุมชนคุณภาพสูงที่ครอบคลุมพื้นที่อยู่อาศัย ทำงาน เรียน เดินทาง จับจ่ายใช้สอย พักผ่อน และสุขภาพในรัศมี 15 นาทีเดินเอาไว้เช่นเดิม

ชุมชนในฝันของจีนดังกล่าวมีร้านจำหน่ายสินค้า ร้านอาหาร สถาบันการศึกษา สถานพยาบาล สนามกีฬาและสถานที่ออกกำลังกาย แหล่งพักผ่อนหย่อนใจ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ และอื่นๆ ในรัศมี 15 นาทีเดินนั่นหมายความว่า ชุมชนรูปแบบใหม่ของจีนจะอุดมไปด้วยพลังในด้านอุปทานที่จะพร้อมสนองตอบต่อความต้องการที่มากมายและหลากหลายของผู้บริโภค

ยกตัวอย่างเช่น ร้านจำหน่ายสินค้าก็อาจครอบคลุมตั้งแต่ร้านสะดวกซื้อ ซุปเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่ ตลาดสดที่มีมาตรฐาน ร้านค้าปลีก และห้างสรรพสินค้าที่มาพร้อมกับความทันสมัยและความสะดวกเพื่อรองรับสังคมไร้เงินสดที่แพร่กระจายในเมืองใหญ่ของจีน

ขณะที่ธุรกิจร้านค้าปลีกยังจะนำเสนอสินค้าและบริการหลากหลายประเภทที่มีอัตลักษณ์เฉพาะที่โดนใจคนในชุมชน อาทิ ร้านอาหาร ร้านกาแฟ ซุปเปอร์มาร์เก็ต และร้านหนังสือเฉพาะทาง และครอบคลุมช่วงเวลาของเศรษฐกิจ “ยามเช้า” และ “ยามค่ำคืน” ซึ่งส่วนนี้ได้ภาคเอกชนเป็นกำลังสำคัญ

รัฐบาลเซี่ยงไฮ้ยังมองต่อไปถึงการขยายบริการพิเศษแก่กลุ่มเป้าหมายเฉพาะ อาทิ “ศูนย์ดูแลแม่และเด็กทารก” ที่มีบริการเปิดกว้างเพื่อสนองตอบต่อนโยบาย “ลูก 3 คน” ของรัฐบาลจีน และจัดตั้งมุม ร้านจำหน่ายสินค้า และศูนย์บริการผู้สูงอายุที่มีสัดส่วนค่อนข้างสูงในเซี่ยงไฮ้ 

นอกจากนี้ โดยที่เซี่ยงไฮ้ถือเป็นเมืองของคนมีเงินที่นิยมการใช้ชีวิตนอกบ้าน ทำให้ผู้ประกอบการสนใจลงทุนเปิดกิจการใหม่อยู่ตลอดเวลา ในปี 2021 เซี่ยงไฮ้มีร้านค้าจำนวนกว่า 1,000 แห่งเปิดใหม่ และในจำนวนนี้เป็นร้านแห่งแรกของโลกหรือเอเชียจำนวน 14 แบรนด์ และเป็นร้านแห่งแรกในจีนแผ่นดินใหญ่ถึง 167 แบรนด์

หนึ่งในแลนด์มาร์คแห่งใหม่ใจกลางนครเซี่ยงไฮ้ ก็ได้แก่ JC Plaza ซึ่งเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาก็เปิด 4 ร้านต้นแบบขนาดใหญ่ของ 4 แบรนด์แฟชั่นหรูชื่อดังของกลุ่มธุรกิจ OTB ของอิตาลี อันได้แก่ Maison Margiela, Marni, Jil Sander และ Amiri 

รัฐบาลเซี่ยงไฮ้ยังประกาศนโยบายที่จะใช้มาตรการส่งเสริมการเงินการคลัง การอำนวยความสะดวกในด้านพิธีการศุลกากร และการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อกระตุ้นและจูงใจให้แบรนด์ใหญ่มาเปิดตัวในนครเซี่ยงไฮ้ต่อไป ดังนั้น จึงไม่น่าแปลกใจที่หลังจากนี้ไป เราจะเห็นธุรกิจชั้นนำของจีนและของโลกใช้ประโยชน์จากเซี่ยงไฮ้ในการเข้าไปเจาะตลาดจีน หรือเปิดสำนักงานใหญ่อีกมากในอนาคต

นอกจากนี้ เซี่ยงไฮ้ ซึ่งมีขนาดพื้นที่ใหญ่กว่า กทม. ของเราไม่มากนัก ยังวางแผนจะขยายโครงการออกไปยังพื้นที่ชานเมือง และเดินหน้าเพิ่มพื้นที่สีเขียว โดยจะก่อสร้างสวนสาธารณะใหม่อีกถึง 120 แห่งต่อปี

ขณะเดียวกัน สวนสาธารณะน้อยใหญ่ที่มีอยู่เดิมจำนวน 532 จุด ณ สิ้นปี 2021 ก็จะถูกปรับปรุงใหม่อีกด้วย โดยบางส่วนเป็นสวนสาธารณะขนาดย่อมที่กระจายตัวตามอาคารสูงและถนนในเมือง 

ซึ่งนั่นหมายความว่า ภายใต้แผนดังกล่าว เซี่ยงไฮ้จะมีสวนสาธารณะรวมกว่า 650 แห่ง ณ สิ้นปี2022 และจะเพิ่มเป็นกว่า 1,000 แห่งภายในปี 2025 โดยในจำนวนนี้ จะเป็นการสร้างสวนสาธารณะชุมชนขึ้นใหม่อีกราว 50 จุดตามแนวแม่น้ำซูโจว (Suzhou Creek) และแม่น้ำหวงผู่ (Huangpu River) รวมทั้งในพื้นที่ 5 เมืองใหม่ของเซี่ยงไฮ้ 

นักจัดสวนยังวางแผนจะนำเอาพืชพันธุ์ต้นไม้และดอกไม้หลากประเภทจากหลายแหล่งมาเพาะปลูกเพื่อตกแต่งและสร้างเสน่ห์ให้กับสวนสาธารณะ ซึ่งจะเปลี่ยนเซี่ยงไฮ้เป็น “เมืองในสวน” ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพ และความงดงามของทัศนียภาพ และช่วยให้ผู้คนในชุมชนท้องถิ่นสามารถเข้าถึงพื้นที่สีเขียว “ใกล้บ้าน” ได้อย่างสะดวกและประหยัด เพราะในบรรดาสวนสาธารณะที่เปิดให้บริการอยู่ในปัจจุบัน ในจำนวนสาธารณะ มีเพียง 13 แห่งเท่านั้นที่เก็บค่าบัตรผ่านประตู

นอกจากนี้ สวนสาธารณะเหล่านี้ยังจะผนวกเอากิจกรรมด้านวัฒนธรรมและกีฬาเข้าไว้ด้วย อาทิ เพลง และงานศิลป์ โดยปัจจุบัน สวนสาธารณะราว 300 แห่งในเซี่ยงไฮ้มีสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับกิจกรรมกีฬาและการออกกำลังกาย อาทิ สนามบาสเกตบอล ฟุตบอล และเทนนิส รวมทั้งพื้นที่และอุปกรณ์เพาะกาย และไทเก็ก

ภายในปี 2025 พื้นที่สีเขียวตามแนววงแหวนรอบนอกของเซี่ยงไฮ้จะมีสวนสาธารณะ 36 แห่งที่ครอบคลุมพื้นที่ระยะทางยาวถึง 100 กิโลเมตร ซึ่งจะเปลี่ยน “ป่าคอนกรีต” เป็น “ป่าไม้” เพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ และปรับแต่งภูมิทัศน์ของเซี่ยงไฮ้อย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

คราวหน้าผมจะพาไปดูการขยายโมเดลการพัฒนาไปยังเมืองอื่นๆ ของจีนกันครับ